ตัวอย่างการเขียน Mind Map หรือแผนที่ความคิด เพื่อวางแผนตารางงานในแต่ละสัปดาห์

Mind Map คืออะไร?

Mind Map คือ เครื่องมือในการช่วยคิดและจดบันทึก ใช้ถ่ายทอดความคิดออกมาเป็นแผนภาพ (Visual Tool) แบบเป็นรัศมี โดยมีหัวข้อหลักหรือเรื่องที่สนใจเป็นจุดศูนย์กลาง แล้วแตกประเด็นเป็นหัวข้อย่อยออกไปรอบๆ ด้วยการเชื่อมโยงผ่านภาพ สี และเส้น

หน้านี้รวมคำตอบเรื่อง Mind Map ไว้ที่เดียว ตั้งแต่ความหมาย องค์ประกอบ ประโยชน์ เหตุผลที่ควรใช้ ตัวอย่าง ไปจนถึงประวัติในประเทศไทย

Mind Map คืออะไร? ความหมายและชื่อเรียก

ความหมายตามพจนานุกรม สสวท.
Mind คือ จิตใจ เชาวน์ ความตั้งใจ ความคิด สติปัญญา ความทรงจำ
Map คือ แผนที่ (ใกล้เคียงกับ chart, diagram, sketch)
Mind Map คือ แผนที่ความคิด หรือผังที่แสดงการเชื่อมโยงของความคิดที่หลากหลาย โดยแตกกิ่งก้านสาขาออกไปเรื่อยๆ จากหัวข้อหลัก และเขียนคำสำคัญ (Keyword) บนเส้นแต่ละเส้นเพื่อให้เห็นความเชื่อมโยงของแนวคิด มีการใช้สีและภาพวาดช่วยให้สมองจดจำได้ดีขึ้น

Mind Map® เป็นเทคนิคที่เรียกว่า Radiant Thinking หรือการคิดแบบแผ่ออกเป็นรัศมี สอดคล้องกับการทำงานตามธรรมชาติของสมอง ช่วยให้คิดเชื่อมโยงไอเดียใหม่ๆ ของตนเอง (Ideas Generation) และสื่อสารความคิดร่วมกับผู้อื่น (Multiple-Perspective Brainstorming) ได้ชัดเจน ประหยัดเวลา และเห็นภาพตรงกัน

Mind Map มีอีกชื่อว่า Mind Mapping ส่วนในภาษาไทยมีคำเรียกหลายแบบ เช่น

  • Mind Mapping
  • มายแมพ
  • มายแมพปิ้ง
  • แผนที่ความคิด
  • แผนผังความคิด
  • แผนภาพความคิด
  • ผังมโนทัศน์ความคิด

อุปกรณ์ที่ใช้วาดมีเพียงกระดาษ ดินสอสี และปากกาเมจิก หรือจะใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์สำหรับวาด Mind Map ก็ได้

องค์ประกอบของ Mind Map

Mind Map ประกอบด้วย 4 ส่วนหลักที่ทำงานร่วมกัน

หัวข้อกลาง

เรื่องที่สนใจวางไว้ตรงกลาง เป็นจุดศูนย์กลางของความคิดทั้งหมด

กิ่งก้านสาขา

แตกประเด็นเป็นหัวข้อย่อยออกไปรอบๆ เรียงเป็นลำดับชั้นอย่างสอดคล้องกัน

คำสำคัญบนเส้น

เขียนคีย์เวิร์ดบนเส้นแต่ละเส้น เพื่อให้เห็นความเชื่อมโยงของแนวคิด

สีและภาพ

ช่วยให้สมองจดจำได้ดีขึ้นและทำให้ Mind Map อ่านง่าย

ประโยชน์และจุดเด่นของ Mind Map

Mind Map ช่วยจัดระบบข้อมูลที่กระจัดกระจายอยู่ในหัวให้เป็นระเบียบ เปลี่ยนเรื่องยากให้เป็นเรื่องง่ายด้วยภาพ สีสัน คำสำคัญ และเส้นสาย อีกทั้งปลดปล่อยให้เราคิดได้อย่างอิสระและสร้างสรรค์ จึงนำไปพัฒนาตัวเองและเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนและการทำงานได้หลายด้าน

ภาพสมองมนุษย์ ประกอบการอธิบายประโยชน์ของ Mind Map ต่อการคิดและการเรียนรู้

ความคิดสร้างสรรค์ (Creative)

ช่วยเพิ่มศักยภาพการเรียนรู้ของสมองทั้ง 2 ซีก กระตุ้นจินตนาการ กล้าคิดกล้าลองสิ่งใหม่ และนำไปสู่นวัตกรรมเชิงความคิด

การจัดระเบียบความคิด (Organize)

เห็นภาพรวมและรายละเอียดของเรื่องราวชัดเจน สรุปใจความสำคัญได้ง่ายขึ้น

กลยุทธ์และการวางแผน (Strategic Planning)

ใช้วางแผนชีวิตและการทำงาน ตั้งแต่เรื่องส่วนตัว การเรียน ทีมขาย องค์กร ทรัพยากร ไปจนถึงโครงการต่างๆ

การคิดวิเคราะห์อย่างมีวิจารณญาณ (Critical Thinking)

แยกองค์ประกอบของปัญหา ตัดสินใจแก้ปัญหาได้ดีขึ้น รอบคอบ และเป็นเหตุเป็นผลมากขึ้น

การระดมความคิด (Brainstorming)

ระดมความคิดเป็นกลุ่ม สื่อสารความเห็นร่วมกันให้ชัดเจน เห็นภาพตรงกัน และประหยัดเวลาในการหาทางออก (Solutions)

“เพิ่งรู้ว่าผมเองก็สามารถคิดเป็นระบบแบบนี้ได้ด้วย”

เสียงสะท้อนจากผู้เรียนในหลักสูตร Mind Map

อีกประเด็นที่มักถูกมองข้ามคือ ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับการเข้าใจเหตุผลเบื้องหลังเทคนิคแต่ละอย่าง ไม่ใช่แค่วาดตามๆ กันมา การเรียนกับผู้สอนที่เข้าใจเครื่องมือลึกซึ้งจึงช่วยให้นำไปใช้ได้หลากหลายและคมชัดขึ้น

ทำไมต้องใช้ Mind Map

ลองตอบ 5 ข้อนี้ด้วยตัวเองก่อน

  • ทุกวันนี้คุณจดบันทึกด้วยวิธีไหน
  • คุณจำเนื้อหาที่จดล่าสุดได้มากแค่ไหน
  • ครั้งสุดท้ายที่ใช้ภาพวาดและสีสันในการจดบันทึกคือเมื่อไหร่
  • ขณะวาดภาพ คุณรู้สึกอย่างไร และพอใจกับผลงานไหม
  • คุณดึงข้อมูลที่จดไว้มาสรุปประเด็นสำคัญและนำเสนออย่างเป็นระบบได้ดังใจหรือไม่

ถ้าคำตอบยังไม่น่าพอใจ Mind Map อาจเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้คุณใช้ศักยภาพของสมองได้ดีขึ้น เพราะเป็นวิธีจดบันทึกที่ใกล้เคียงกับวิธีที่สมองคิด วิเคราะห์ แยกแยะ จดจำ และสร้างสรรค์

หลุมพรางของความคิด (Thinking Trap)

หลายคนติดอยู่ในความคิดที่ตีบตัน อยากหาทางออกแต่ไม่รู้จะออกจากตรงไหน เพราะเผลอสร้าง “หลุมพรางของความคิด” ขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว และหลุมพรางเหล่านี้ส่วนใหญ่เคยมีประโยชน์กับเรามาก่อน

ตัวอย่างเช่น ถ้าตอนเด็กเคยจมน้ำจนสำลัก สมองจะจำว่าการลงน้ำอันตรายถึงชีวิต พอโตขึ้นก็อาจกลัวน้ำหรือไม่กล้าว่ายน้ำเลย การทำความเข้าใจระบบความคิดของตัวเองจึงสำคัญ และ Mind Map ช่วยดึงความคิดในหัวมาวางบนกระดาษ ให้เห็นภาพรวมและเชื่อมโยงรายละเอียดต่างๆ ได้ชัดเจนขึ้น

สมองชอบประหยัดพลังงาน

สมองมีน้ำหนักราว 2% ของน้ำหนักตัว แต่ใช้พลังงานสูงประมาณ 20% ของพลังงานทั้งหมดในร่างกาย จากข้อมูลอ้างอิงของ Raichle & Gusnard (2002) และในเด็กช่วงอายุราว 4–5 ปีอาจสูงราว 2 ใน 3 ของพลังงานขณะพัก จากงานวิจัยของ Kuzawa

สมองจึงชอบประหยัดพลังงานด้วยการติดตั้ง “โปรแกรมอัตโนมัติ” ให้เราอยู่เสมอ ผลคือบางครั้งเราประมาท มองข้ามรายละเอียดที่เปลี่ยนไปแล้ว และตัดสินใจพลาด Mind Map ช่วยให้เราหยุดมองข้อมูลทีละส่วนอย่างรอบคอบ ก่อนสรุปเป็นภาพรวม และการเรียนรู้เทคนิคที่ถูกต้องกับผู้สอนที่ชำนาญจะทำให้ได้ประโยชน์จากเครื่องมือนี้เต็มที่ ไม่ต้องลองผิดลองถูกเอง

ตัวอย่าง Mind Map

ตัวอย่างจากผลงานจริงของผู้เข้าอบรม คลิกที่ภาพเพื่อดูขนาดเต็ม

อยากลงมือวาดเอง อ่านต่อได้ที่ วิธีการทำมายแมพ ทีละขั้นตอน และ 8 เทคนิคการใช้ Mind Map ให้เกิดประโยชน์

ประวัติ Mind Map

จุดเริ่มต้นในต่างประเทศ

Mind Map® คิดค้นโดยโทนี่ บูซาน (Tony Buzan) นักจิตวิทยาและนักเขียนชาวอังกฤษ เกิดที่ลอนดอนเมื่อ พ.ศ. 2485 จบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยบริติชโคลัมเบียเมื่อ พ.ศ. 2507 ด้วยเกียรตินิยมทั้งสาขาจิตวิทยา ภาษาอังกฤษ คณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ทั่วไป

สมัยเป็นนักศึกษา เขาและเพื่อนๆ พบว่าแม้ตั้งใจเรียนและจดอย่างเต็มที่ สิ่งที่อยากจำกลับเลือนหายไปในเวลาไม่นาน เขาจึงค้นคว้าเรื่องการทำงานของสมอง ความทรงจำ การเรียนรู้ การจดบันทึก และจิตวิทยา จนได้เทคนิคที่ผสมผสานแนวทางการจดบันทึกส่วนตัวของ Leonardo da Vinci และ Albert Einstein เข้ากับ “concept mapping” ของ Joseph D. Novak ก่อนพัฒนาเป็น Mind Map® ซึ่งเป็นเครื่องหมายการค้าจดทะเบียนทั่วโลกของโทนี่ บูซาน

หนังสือของเขามีกว่า 100 เล่ม ตีพิมพ์ในกว่า 100 ประเทศ แปลถึง 30 ภาษา รวมถึงฉบับภาษาไทยกว่า 20 เล่ม โดยเล่มที่รู้จักกันดีคือ Use Your Head (ใช้หัวคิด) และชุด The Mind Set

หนังสือเกี่ยวกับ Mind Map และการพัฒนาสมองที่เขียนโดยโทนี่ บูซาน
หนังสือ Mind Map เขียนโดยโทนี่ บูซาน (รูปจาก speedreadinglounge.com)

การเผยแพร่ในประเทศไทย

  1. ตุลาคม 2540อ.ธัญญา ผลอนันต์ ได้รับอนุญาตเป็นผู้ฝึกสอน Buzan Licensed Instructor (BLI) คนแรกของไทย จากศูนย์ Buzan Centres เมือง Poole สหราชอาณาจักร
  2. มีนาคม 2541อ.ธัญญาได้รับลิขสิทธิ์ในการเผยแพร่ Mind Map® ในประเทศไทย
  3. 2541ตามหลักฐานเอกสารที่มี คำว่า “แผนที่ความคิด” ปรากฏครั้งแรกในหนังสือ “เทคนิคการส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์” ของ ดร.สมศักดิ์ ภู่วิภาดาวรรธน์
  4. 2550อ.ขวัญฤดี ผลอนันต์ ได้รับอนุญาตเป็น BLI คนที่สองของไทย
  5. 27 เมษายน 2555อ.ริว อชิระวิชญ์ ภักดิ์โชติพงศ์ ได้รับใบอนุญาต Think Buzan Licensed Instructor (TLI) จากประเทศอังกฤษ และเป็นผู้ร่วมสืบทอดการสอนต่อจาก อ.ธัญญา

อ.ธัญญาและ อ.ขวัญฤดีจัดอบรม Mind Mapping Workshop ให้คนไทยทั้งภาครัฐและเอกชนรวมถึงบุคคลทั่วไปมาแล้วกว่า 3,200 รุ่น และ อ.ธัญญาแปลหนังสือของ Tony Buzan เป็นภาษาไทยหลายสิบเล่ม เช่น ใช้หัวคิด ใช้หัวลุย และคัมภีร์ Mind Map ส่วน อ.ริวมีประสบการณ์สอนในองค์กรภาครัฐและเอกชนกว่า 1,000 Workshop โดยประยุกต์ Mind Map เข้ากับศาสตร์พัฒนาศักยภาพมนุษย์ เช่น Brain Based Learning, NLP, Critical Thinking & Problem Solving, Facilitator Skills และ Coaching Skills

องค์กรที่เคยจัดอบรม เช่น Thaibev, ThaiPBS, Makro, อายิโนะโมะโต๊ะ (ประเทศไทย), LHMH, TRUE และ สสส. ดูผลงานเพิ่มเติมได้ที่ ผลงานอบรมของพละกริท

บุคคลสำคัญ

โทนี่ บูซาน (Tony Buzan) ผู้คิดค้น Mind Map

โทนี่ บูซาน

ผู้คิดค้น Mind Map® นักเขียนและที่ปรึกษาด้านสมองและการเรียนรู้

อาจารย์ธัญญา ผลอนันต์ ผู้ฝึกสอน Mind Map ที่ได้รับลิขสิทธิ์ BLI คนแรกของไทย

อ.ธัญญา ผลอนันต์

Buzan Licensed Instructor (BLI) คนแรกของไทย

อาจารย์ขวัญฤดี ผลอนันต์ วิทยากร Mind Map ที่ได้รับลิขสิทธิ์ BLI

อ.ขวัญฤดี ผลอนันต์

Buzan Licensed Instructor (BLI) คนที่สองของไทย (พ.ศ. 2550)

อาจารย์ริว อชิระวิชญ์ ภักดิ์โชติพงศ์ วิทยากร Mind Map ที่ได้รับใบอนุญาต TLI

อ.ริว อชิระวิชญ์ ภักดิ์โชติพงศ์

Think Buzan Licensed Instructor (TLI) ตั้งแต่ พ.ศ. 2555

อ.ขวัญฤดี อ.ธัญญา และ อ.ริว ผู้สอน Mind Map ถ่ายภาพร่วมกัน
ซ้าย อ.ขวัญฤดี ผลอนันต์ กลาง อ.ธัญญา ผลอนันต์ ขวา อ.ริว อชิระวิชญ์ ภักดิ์โชติพงศ์

คลิปความรู้เรื่อง Mind Map

คลิปแนะนำความสำคัญและจุดเด่นของ Mind Map

อธิบายเรื่อง Mind Map โดยโทนี่ บูซาน (พากย์ไทย)

คลิปแปลภาษาไทยโดย อ.ธัญญา และให้เสียงภาษาไทยโดย อ.ริว อชิระวิชญ์

ความรู้เรื่องมายแมพโดย อ.ธัญญา ผลอนันต์
การเขียน Mind Mapping ที่ถูกต้อง สอนโดย อ.ธัญญา ผลอนันต์
ตัวอย่างการอบรม: SOOK Training พัฒนาสมองสองซีก (สสส.)

ตอน “พ่อแม่สร้างสุข ลูกๆ สร้างสรรค์ด้วย Mind Map®” อบรมโดย อ.ริว อชิระวิชญ์ ภักดิ์โชติพงศ์ ให้กับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Mind Map

Mind Map คืออะไร

Mind Map คือเครื่องมือช่วยคิดและจดบันทึก ที่ถ่ายทอดความคิดเป็นแผนภาพแบบรัศมี มีหัวข้อหลักอยู่ตรงกลาง แล้วแตกเป็นหัวข้อย่อยรอบๆ โดยใช้ภาพ สี และเส้นเชื่อมโยง

Mind Map แปลว่าอะไร

Mind แปลว่าจิตใจ ความคิด สติปัญญา ความทรงจำ ส่วน Map แปลว่าแผนที่ เมื่อรวมกันจึงหมายถึง “แผนที่ความคิด”

Mind Map กับ Mind Mapping ต่างกันไหม

ไม่ต่างกัน Mind Mapping เป็นอีกชื่อเรียกของ Mind Map ในภาษาไทยมักเรียกว่า มายแมพ หรือแผนที่ความคิด

ต้องใช้อุปกรณ์อะไรในการวาด Mind Map

ใช้เพียงกระดาษ ดินสอสี และปากกาเมจิกก็เริ่มวาดได้ หรือจะใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์สำหรับวาด Mind Map ก็ได้

เรียน Mind Map กับผู้สอนที่ได้รับใบอนุญาต

ถ้าอยากให้ทีมในองค์กรใช้ Mind Map คิดและสื่อสารอย่างเป็นระบบ พละกริท คอนซัลแทนท์ จัดอบรมในองค์กรโดยผู้สอนที่ได้รับใบอนุญาตจากประเทศอังกฤษ

ดูหลักสูตร Mind Map for Systematic Thinking

ปรึกษาเรา

Reference :
Tony Buzan
Wikipedia: Mind map

ขออภัยค่ะ ยังไม่มีหลักสูตร Public Training ในช่วงนี้

กรุณากรอกชื่อและอีเมลฝากไว้ได้นะคะ เราจะแจ้งให้ทราบถ้ามีข้อมูลอัพเดทค่ะ
Subscription Form